مارک زاکربرگ هفته گذشته متنی ۶۵۰۰ کلمهای با عنوان «آینده برای همه است» منتشر کرد و به این ترتیب به فهرست مدیران فناوری اضافه شد که برای هوش مصنوعی مانیفست مینویسند. این متنها معمولاً هزاران کلمه طول دارند، لحنی فلسفی دارند و در نهایت یک پیام مشترک را تکرار میکنند: فناوریای که ما میسازیم مهمترین اتفاق تاریخ بشر است.
این ژانر تازه نیست. مارک آندریسن، از بنیانگذاران نتاسکیپ، در سال ۲۰۲۳ با «مانیفست تکنو-اپتیمیسم» شروع کرد؛ متنی که رشد اقتصادی را برابر با پیشرفت میدانست و به منتقدان فناوری برچسب بدبینی میزد. سام آلتمن در اوپنایآی با «عصر هوش» راه او را ادامه داد و دستکش را به دست گرفت. داریو آمودی، مدیرعامل آنتروپیک، هم در «ماشینهای لطف عاشقانه» نوشت که نمیخواهد جزو «قیامتگویان» دیده شود.
زاکربرگ چه چیزی را انکار میکند؟
در متن زاکربرگ اسمی از کسی برده نمیشود، اما لحن او همان الگوی آندریسن را دارد: کسانی که درباره پیامدهای منفی هوش مصنوعی هشدار میدهند، زیر سؤال میروند. او مینویسد جای تعجب دارد که گفتمان بسیاری از سازندگان این فناوری اینقدر آکنده از بدبینی است، و تأکید میکند آینده پر از شغل خواهد بود، نه فقر شغلی.
این حرف در حالی مطرح میشود که صندوق بینالمللی پول هشدار داده هوش مصنوعی میتواند نزدیک به ۴۰ درصد مشاغل جهان را تحت تأثیر قرار دهد و نابرابری مالی جهانی را تشدید کند. زاکربرگ در همین حال میپرسد چرا کسی که فکر میکند AI بیشتر مشاغل را حذف خواهد کرد، اصلاً باید در ساختن چنین آیندهای عجله کند؛ در حالی که خود متا امسال حدود ۸ هزار نفر، یعنی ۱۰ درصد نیروی جهانیاش را تعدیل کرده تا روی هوش مصنوعی متمرکز شود.
چرا حالا اینقدر مانیفست میبینیم؟
نوآ اسمیت، وبلاگنویس اقتصادی، معتقد است این مدیران احساس میکنند لحظهای تاریخی در جریان است و وظیفه خودشان میدانند جهتگیری این فناوری را شکل دهند. زاکربرگ در مانیفست جدید تأکید کرده که ابزارهای هوش مصنوعی متا را بازتر خواهد کرد، یعنی کد و طراحی پشت این فناوری در دسترس عموم قرار میگیرد.
این تصمیم بیاهمیت نیست. چند هفته پیش چند مدل قدرتمند هوش مصنوعی گزارش شد که به وبسایتها نفوذ کردهاند، یا به تعبیر برخی، «سرکش» شدهاند. مدلهای درگیر در این ماجرا متنباز نبودند، اما اسمیت میپرسد اصلاً باید فناوریای که پتانسیل آسیب جدی دارد را متنباز کرد یا نه؛ سؤالی که به گفته او نباید سرسری گرفته شود.
رقابت با مدلهای چینی
این مانیفستها در بازهای منتشر میشوند که بازار مدلهای متنباز عملاً در دست مدلهای چینی مثل کوئن، دیپسیک و جیالام است. مدلهای متنباز غربی مثل لاما از متا و جما از گوگل تلاش میکنند در برابر این رقبا جایگاهی نگه دارند، و همین میتواند بخشی از انگیزه زاکربرگ برای تأکید بر باز بودن مدلهای آینده متا باشد.
پشت این متنها چه چیزی است؟
راب لالکا، استاد کسبوکار در دانشگاه تولین، این مانیفستها را ابزاری برای جایگاهسازی در بازار ایدهها میداند. به گفته او مدیران فناوری سالهاست از بلاگ شرکتی برای نمایش خودشان بهعنوان کارآفرین-فیلسوف استفاده میکنند و اکنون تلاش میکنند در برابر خشم فزاینده عمومی نسبت به تأثیر هوش مصنوعی بر شغلها و محیط زیست، روایتی خوشبینانه بسازند. با این حال به گفته او بسیاری از دلایل این خوشبینی هنوز اثبات نشدهاند و مخاطب عام هم لزوماً این متنها را جدی نمیگیرد.
چرا این ماجرا برای کاربران فارسیزبان اهمیت دارد
بخش مهمی از این بحث درباره متنباز بودن مدلهایی مثل لاما و جما است؛ همان مدلهایی که در ایران به دلیل تحریمها و مسدود بودن دسترسی مستقیم به سرویسهای متا و گوگل، معمولاً از طریق نسخههای میزبانیشده روی پلتفرمهای ثالث یا با فیلترشکن قابل استفادهاند. وقتی زاکربرگ از باز کردن بیشتر ابزارهای هوش مصنوعی صحبت میکند، عملاً درباره وزنها و کدی حرف میزند که کاربران و توسعهدهندگان ایرانی هم میتوانند دانلود و اجرا کنند، حتی اگر خود سایت یا اپلیکیشن رسمی متا در ایران فیلتر باشد. این تفاوت بین «دسترسی به سرویس» و «دسترسی به مدل متنباز» نکتهای است که کاربران ایرانی معمولاً بهتر از خیلی جاهای دیگر آن را حس میکنند، چون بارها مجبور شدهاند برای استفاده از یک ابزار محبوب، دنبال نسخه جایگزین یا میزبانی محلی آن بگردند. رقابت رو به رشد مدلهای چینی متنباز هم برای کاربرانی که به سرویسهای آمریکایی دسترسی محدود دارند، عملاً یک مسیر جایگزین در دسترستر ایجاد کرده است.
منبع: مطلب اصلی